سابقه باغسازي در نزد ايرانيان بسيار ديرينه است. داستان آن با داستان كشتي نوح مشابه است به طوريكه باغ در فرهگ ايراني همانند كشتي نوح است كه موجودات زنده را حفظ كرده است و بويژه چهار باغ به خاطرچهار عنصر مقدس و گردونه زندگي از اهميت خاصي برخوردار بوده است. شايد اولين چهار باغ در زمان هخامنشي و در پاسارگاد توسط كوروش ساخته شد و پس از آن چهارباغهايي احتمالاً ساخته شده كه اطلاعات ما در باره آنها اندك است ولي چهارباغسازي عصر صفوي در ايران يك وجه ديگري است كه اين روش چهار باغ سازي در اصفهان به اوج خود رسيد، اين وضعيت نيز در كردستان نيز به خاطر علاقمندي واليان كردستان به سبك معماري ايراني و باغسازي ايران رونق و گسترش يافت كه چندين چهارباغ كه اكنون فقط نام برخي از آنها در كردستان باقي مانده است . چهارباغ گروس: يكي از چهارباغهاي قديمي كردستان چهار باغ گروس بوده است.اعتمادالسلطنه در مرآتالبلدان توصيف جامعي از اين باغ نموده است كه به بخشهايي از آن بسنده ميشود.”باغي است در سمت جنوب قصبه بيجار واقع و بواسطه خيابانهاي طويل و عريض منقسم به چهار قسمت شده و به همين جهت موسوم به اين اسم شده..... در وسط باغ عمارتي عالي بنا كردهاند.... اين عمارت و باغ در زمان مرحوم لطفعليخان حاكم گروس جد ششمي جناب حسنعلي خان وزير فوايد كه در اواخر سلطنت شاه سليمان در تمام مدت پادشاهي شاهسلطان حسين صفوي حكومت گروس را داشته در سنه هزار و صد و چهار هجري بنا كرده و چون در امتداد زمان و انقلابات دو مسجد را بنا نهاده بود، مرحوم جنت جايگاه نايبالسلطنه عباس ميرزا ....هنگام عبور از گروس و اقامت دوروزه در بيجار و حوالي آن به محمدصادق خان مرحوم، والا جناب حسنعليخان كه آن زمان حاكم آنجا بوده امر به تعمير آن فرمودند و مبلغي هم از براي مصارف و مخارج تعمير آن را به محمد صادقخان دادند و مرحوم مشاراليه با كمال سليقه در مرمت و توسعه عمارت و باغ مزبور كوشيده ازارههاي تالارها را مرمر كرده و استادمحمدرضاي حجار مشهور اصفهاني آنها را حجاري و منبت نموده و كتيبهاي هم كه اشعار بسيار خوب دارد به خط ميرزا رضاي خوشنويس معروف در مرمرهاي ازاره ترقيم يافته كه شعر آخري آن كه ماده تاريخ تعمير آنجاست مطابق با سنه هزار و دويست و چهل و چهار ميباشد اينست:
ملك هجران بهر تاريخش بزد جامي و گفت دائماً شاداب باد از مقدمت اين لالهزا
چهارباغ سنندج: يكي از محلات قديمي سنندج به چهارباغ معروف است و محلهاي قديمي است. ظاهراً در قديم در اين منطقه چهارباغي بوده كه بعدها وقتي كه از بين رفته محله هم به نام آن معروف شده است. اطلاعات در اين زمينه در دسترس نيست به جز چند سطري كه مستوره در تاريخ اردلان به آن اشاره نموده است: ”.....چون خسرو كامياب براي بار دوم بر سند ايالت جاي گرفت رنگ كدورت از مرآت خاطر پير و برنا برفت و....عمارت بيروني دارلاياله را كه اكنون مشهور به تالار رو به سرتپوله است به انضمام حمام و مسجد عالي بدستياري مهندس فكرت ساخته و باغ موسوم به چارباغ را كه در زمان ولات (زمان حكومت سليمان خان اردلان) باقيمانده است و معروف به باغ ميدان بوده، آباد و روضات نعيم فرمودند، خود حقيره در اوان طفوليت بتفرج آن باغ رفتهام، حقيقت صفاي خيابانش غيرت جنان و هواي ريح و يحانش مايه حيرت رضوان آمدي، در دامن گل و چنارش سلسبيلي آشكار دور پاي سرو اشجارش كوثري نمودار، آري جناب و من تحتالانها و اكنون از تصادف زمان و انقلاب دوران با وجود اقتدار والاعظيمالشان، كسي از خاكش نام و از تاكش نشان نميدهد، و حتي به جاي اشجارش خار نرويد و بدل از حارش كسي خاشاك نبويد.....“ ظاهراً مستوره در سال 1183 هجري شمسي در سنندج متولد شد و او چهار باغ را ديده و اين نشانگر چهارباغ تا زمان قاجار است. پس از آن است كه تخريب و نابود ميگردد و شهر در آن سو گسترش يافته است. مكانيابي دقيق را نميتوان انجام داد وليكن به طور تقريب در ضلع شمالي بازار سنندج قرار داشته و محور فرعي چهارباغ به احتمال فراوان در مجاورت كوچههاي كمعرض و قديمي محله چهارباغ است.
چهارباغ خسروآباد: يكي از چهارباغهاي معروف منطقه غرب كشور و شايد پس از چهارباغ اصفهان چهارباغ خسروآباد سنندج است كه احتمالاً از زمان كريمخان زند و خسروخان اول اردلان ايجاد شده باشد. اين چهارباغ در مقابل عمارت باشكوه خسروآباد قرار داشته و در حد فاصل خيابانهاي كشاورز و بلوار شبلي و خيابان اردلان بوده است. اين باغ كه دقيقاً به چهار قسمت بوسيله چهار خيابان تقسيم شده بود تا سالهاي 1345 موجود بوده وليكن متاسفانه شهرسازي جديد و تبديل آن به خانه هاي پيرامون عمارت به جز درختان پيرامون و جوي آب مركزي بقيه از بين رفته و حتي بسياري از درخاتان و حوضچههاي آب بكلي نابود شده اند.توضيحات مفصلي در باره اين چهارباغ در كتب تحفه ناصري، حديقه ناصري و تاريخ مستوره آمده است. همانطوريكه اشاره شد احتمالاً بنياد چهارباغ خسروآباد مربوط به فرمان خسروخان اول و همزمان با حكومت كريمخان زند كه در دوره امانالله خان به فضاهاي عمارت خسروآباد بخشهايي افزوده شده است.
|
.jpg){kind=small}
