بازار قديمي شهر سنندج: شهر سنندج داراي دو بازار بزرگ و عمده است كه يكي از آنها به نام بازار قديمي شناخته شده است و داراي پلان مستطيل شكل بوده است و ديگري بنام بازار سرتپوله است پلان بازار به شكل يك مستطيل بزرگ بوده و بر خلاف اكثر بازارهاي ايراني كه به صورت خطي شكل گرفته اند. اين بازار با الهام از بازار پيرامون ميدان نقش جهان اصفهان ساخته شده است. در وسط اين بازار سراهاي مختلفي قرار داشته كه متاسفانه بر اثر خيابان كشي در اوايل حكومت پهلوي از بين رفته به دو بخش تبديل و بخش شمالي را خيابان بازار سنندجي و قسمت جنوبي را بازار آصف مي دانند. از چهار دروازه قديمي بازار سنندج اكنون سه دروازه مدخل ورودي قديمي باقي مانده است. تاريخ ساخت بازار سنندج به زمان سليمان خان اردلان در سال 1046 هجري قمري به عنوان والي كردستان از طرف شاهان صفوي منصوب شد و سنندج به عنوان مركز ايالت كردستان انتخاب شده بازميگردد. به همين خاطر بازار و قلعه حكومتي (دژ سنه ) نيز همزمان ساخته شده اند سقف راسته بازار به صورت طاق و تويزه و طاق و گنبد ساخته شده و سقف حجره ها را نيز به صورت طاق و تويزه اجرا گرديده است مصالح عمده بازار از سنگ و خشت و آجر است

بازار سرتپوله سنندج : يكي از بازار هاي شهر سنندج كه در محله اي به نام سر تپوله واقع شده بازار سرتپوله است. اين بازار از خيابان شهدا آعاز و به ابتداي بازار مستطيل شكل كه قبلاً به آن اشاره شده متصل مي گردد. اين بازار كه در مسير راه قديمي مريوان و سقز به كردستان عراق شكل گرفته است هنوز بقاياي آن موجود است گذر اصلي آن كه فاقد سقف است در پيرامون حجره ها و مغازه هايي از انواع حرف مختلف قرار دارد هر چند كه امروزه رونق گذشته را ندارد و ليكن براي ما مشخص مي سازد كه در مسير راه كاروانرو براي رسيدن به بازار اصلي سنندج شكل گرفته و تا امروز به حيات خود ادامه داده است.

بازار بيجار : بازار در مركز شهر بيجار واقع شده است در حقيقت آنچه كه ار بافت قديمي شهر بيجار باقيمانده است، مجموعه بازار آن شامل يك راسته طولاني شمالي – جنوبي و تيمچه‌اي بنام حاج شهباز و سرايي به نام سراي امير تومان است. اكنون تعداد شانزده باب حجره از بافت معماري قديم بازار در دو طرف راسته اصلي باقيمانده و مابقي حجره ها و راسته ها دستخوش تغييرات شده است. در پوشش مغازه ها از طاق و تويزه استفاده شده است موقعيت جعرافيايي بيجار بر سر راه كردستان و آذربايجان موجب گرديده كه اين بازار، وسعت گستردگي خاص شكل گرفته باشد. علت قرارگيري در مسير راه كاروان‌رو تجاري در گذشته از رونق قابل توجهي برخوردار بوده است. تاريخ دقيق ساخت آن مشخص نيست و لي به نظر ميرسد كه نوع معماري و بقاياي وضعيت موجود احتمالاً در دوره قاجار ساخته شده باشد.

تيمچه حاج شهباز:همانطوريكه اشاره گرديد در ضلع شرقي راسته بازار بزرگ بيجار تيمچه اي زيبا قراردارد كه بنام تيمچه حاج شهباز معروف است اين اثر معماري داراي يك فضاي سرپوشيده مركزي است كه حجره هايي در پيرامون آن شكل گرفته است ويژگي معماري اين تيمچه نوع قوسها و كاربنديهايي است كه در سقف آن مورد استفاده قرار گرفته است و همچنين بقيه نورگيرهاي آن در سقف و در تركيب با كاربنديهاي تصويري زيبا را ايجاد نموده كه نشانگر تفكر و ذوق بالا و قابل توجه معمار ساختمان است .

سراي امير تومان :در ضلع غربي بازار بيجار سرايي قديمي وجود دارد كه در افواه محلي به تيمچه امير تومان معروف است. به علت مجاورت با پاركي كوچك موقعيت بسيار مناسبي در شهر بيجار دارد اين سرا داراي يك حياط مركزي است كه حجره هايي در پيرامون شكل گرفته است پلان آن به شكل هشت و نيم هشت است و در يك طبقه با مصالح خشت و آجر و سنگ ساخته شده است ومحل تجارت مهمي در جنب بازار قديمي بيجار بوده است اين بنا هم احتمالا در دوره قاجار ساخته شده است.

بازار قديمي شهر سقز: هر چند متاسفانه از بازار اصلي و قديمي شهر سقز بقاياي زيادي موجود نيست وليكن آثار كاروانسراي تاجوانشيرنشانگر اهميت بازار سقزدر گذشته بوده است. در ضلع غربي حمام حاج صالح سقز بقاياي كاروانسرايي قديمي قرار دارد كه اكنون بخشهايي ازضلع شمالي آن باقي مانده است. طرح آن شامل يك حياط مشتطيل شكل با آب نمايي در وسط و رديف حجره هايي بوده كه تعدادي از آنها هنوز موجود است ساختمان سرا در دو طبقه بنا شده بود داراي ستونهاي استوانه اي و پايه‌ستونهاي مربعي و رديف قوسهاي نيمدايره و تنگ گذاري به صورت ديوار باربر در فضاي نيمه باز مشرف به داخل حياط است و همچنين طبقه فوقاني داراي رديف ستونهاي چوبي سبك معماري منطقه شمالغرب ايران (كردستان) بوده است. احتمالاً اين ساختمان در زمان خسرو خان اول (دوره زنديه ) ساخته شده باشد معماري و نماي آن قابل مقايسه با نماي داخلي عمارت خسروآباد سنندج است

البته بقاياي راسته هاي بازار قديمي سقز هم موجود است اما در طي چند دهه گذشته بكلي از نظر معماري دگرگون شده است