Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
.:: به سایت اداره كل میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری استان کردستان خوش آمدید . ::.   

محيط طبيعي

 


 

موقعيت‌ و وسعت‌

 

استان كُردستان با وسعتي معادل 28203 كيلومتر مربع در غرب ايران و در مجاورت بخش شرقي كشور عراق قرار دارد. اين استان كه در دامنه‌ها و دشت‌هاي پراكنده‌ی سلسله جبال زاگرس مياني قرار گرفته است، از شمال به استان‌هاي آذربايجان غربي و زنجان، از شرق به همدان و زنجان‌، و از جنوب به استان كرماشان و از غرب به كشور عراق محدود است.

استان كُردستان بين 34 درجه و44 دقيقه تا 36 درجه و 30 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و 31 دقيقـه تا 48 درجه و 16 دقيقه طـول شرقي ازنصـف النهـار گرينـويچ قـرار گرفـته است.

استان كُردستان بر اساس آخرين تقسيمات كشوري در سال 1375، داراي 8 شهرسـتان، 12 شهر، 21بخش ، 78 دهـستان و 1765 آبادي داراي سكنه بـوده است.

شهرستان‌هاي اين اسـتان عبــارتند از: بانه، بيجار، ديواندره، سقز، سنندج، قـروه، كاميـاران، و مريـوان. در حال حاضر استان كُردستان با مجموعه شهرها، روستاها و عشايري كه در اقصي نقاط آن پراكنده شده و استقرار يافته‌اند، به يكي از نواحي در حال توسعه غرب كشور تبديل شده و از پتـانسـيل‌هاي توريسـتي و تفرجگـاهي قــابـل توجــهي برخــوردار است.

.

ناهمواري‌ ها

كردستان‌ را مي‌توان‌ از نظر جغرافيايي‌ به‌ سه‌ ناحيه‌ مشخص‌ تقسيم‌ نمود كه‌ تقريباً به‌ موازات‌ يكديگر و به‌ موازات‌ رانش‌ زاگرس‌ گسترش‌ يافته‌ و در پيدايش‌ ناهمواري‌هاي‌ استان‌ نقش‌ موثري‌ داشته‌ است‌:

ناحيه‌ شرقي‌ و جنوبي‌ شرقي‌:

كه‌ تمامي‌ منطقه‌ قروه‌ و بيجار را در برگرفته‌ و حد غربي‌ آن‌ را مي‌توان‌ محور كرمانشاه‌، سنندج‌، ديواندره‌ و دشت‌ «اوباتو» فرض‌ كرد.

ناحيه‌ مركزي‌ و شمالي‌:

كه‌ ادامه‌ كوه‌هاي‌ غربي‌ است‌. جهت جنوبي‌ اين‌ ناحيه‌ تقريباً تا محور سنندج‌ ـ مريوان‌ ادامه‌ دارد و در حقيقت‌ از نظر زمين‌شناسي‌ دنباله‌ پديده‌هاي‌ طبيعي‌ حاكم‌ بر شرق‌ تركيه‌، آذربايجان‌ غربي‌ و شمال‌ كردستان‌ عراق‌ است‌.

ناحيه‌ جنوب‌ و جنوب‌ غربي‌:

به‌ طور كلي‌ منطقه‌ جنوب‌ مريوان‌ را تشكيل‌ داده‌ و تقريباً به‌ موازات‌ محور كامياران‌ ـ مريوان‌ ادامه‌ دارد و به‌ كوه‌هاي‌ بيستون‌ در كرمانشاه‌ متصل‌ مي‌شود. اين‌ ناحيه‌ زاگرس‌ شمالي‌ نيز ناميده‌ مي‌شود.
مهم‌ترين‌ كوه‌هاي‌ رشته‌ كوه‌ «زاگرس‌» در ناحيه‌ كردستان‌ عبارتند از:

برانان‌ در شرق‌

چهل‌ چشمه‌ يا چهل‌ چمه‌ به‌ ارتفاع‌ 3173 متر در غرب‌ ديواندره‌

قره‌داغ‌ به‌ ارتفاع‌ 3120 متر در شمال‌ بيجار

حوله‌ به‌ ارتفاع‌ 2665 متر در بين‌ گاورود و كامياران‌

پسر محمود به‌ ارتفاع‌ 2642 متر در ميان‌ نجف‌آباد بيجار

گوژه‌ به‌ ارتفاع‌ 2666 متر در بين‌ دهگلان‌ و سنندج‌

آبيدر به‌ ارتفاع‌ 2550 متر در سنندج‌

پير به‌ ارتفاع‌ 3250 متر بين‌ قروه‌ و سنقر كليايي‌

شاهو به‌ ارتفاع‌ 3325 متر كه‌ بلندترين‌ كوهستان‌ است‌
استان‌ كردستان‌ از نظر محيطي‌ طبيعي‌ سيماي‌ گوناگون‌ دارد:
كوه‌ها:

هم‌ در برگيرندة‌ چراگاه‌هاي‌ وسيع‌ و هم‌ داراي‌ پوشش‌ جنگلي‌ است‌ بسياري‌ از رودخانه‌هاي‌ بزرگ‌ از آنها سرچشمه‌ مي‌گيرد.
تپه‌ها:

حدود 19% استان‌ را تپه‌ها فرا گرفته‌ است‌. اين‌ بخش‌ در گذشته‌ به‌ تمامي‌ زير پوشش‌ مراتع‌ استپي‌ و جنگل‌هاي‌ بلوط‌ بود و مهم‌ترين‌ مراتع‌ و چراگاه‌هاي‌ استان‌ را تشكيل‌ مي‌داد.
فلات‌ها:

حدود 21% وسعت‌ استان‌ را به‌ خود اختصاص‌ داده‌ است‌. اين‌ اراضي‌ در گذشته‌ به‌ عنوان‌ چراگاه‌ مورد استفاده‌ دامداران‌ ده‌نشين‌ و كوچ‌ نشين‌ قرار داشت‌ و در حال‌ حاضر بيشتر آن‌ به‌ زراعت‌ ديم‌ و مقداري‌ هم‌ به‌ زراعت‌هاي‌ آبي‌ اختصاص‌ يافته‌ است‌ و گسترش‌ آن‌ در بخش‌ شرقي‌ تا شمالي‌ استان‌ است‌.
دشت‌ها:

كردستان‌ به‌ علت‌ تراكم‌ زياد كوه‌، فاقد دشت‌هاي‌ وسيع‌ است‌ و در نواحي‌ مركزي‌ و غربي‌ دشت‌هاي‌ كوچك‌ وجود دارد. در برخي‌ نواحي‌ مانند قروه‌، گروس‌، كامياران‌، مريوان‌ و ديواندره‌ دشت‌هاي‌ بزرگ‌ و قابل‌ توجه‌ وجود دارند.

دشت‌هاي‌ بزرگ‌ و كوچك‌ حدود 45% از سطح‌ استان‌ را فرا گرفته‌ است‌.

آب‌ و هوا

كردستان‌ تحت‌ دو عامل‌ بارز خشكي‌ تابستان‌ و سرماي‌ زمستان‌ كوهستان‌ها قرار دارد. بخش‌ وسيعي‌ از استان‌ در شرايط‌ آب‌ و هواي‌ كوهستاني‌ سرد و مديترانه‌اي‌ با باران‌ بهاره‌ قرار دارد. آب‌ و هواي‌ كردستان‌ در تجزيه‌ خاك‌، رويش‌ گياه‌، گسترش‌ علف‌زار، شرايط‌ مساعد توسعه‌ ديم‌زار، مناطق‌ و معيشت‌ شباني‌ و گله‌داري‌ و گسترش‌ جنگل‌ و باغ‌داري‌ نقشي‌ تعيين‌ كننده‌ دارد.

ميزان‌ بارندگي‌ در استان‌ كردستان‌ از غرب‌ به‌ شرق‌ كاهش‌ مي‌يابد. دليل‌ اين‌ امر وجود ديواره‌ كوهستاني‌ ناحيه‌ است‌ كه‌ از نفوذ جريان‌هايي‌ كه‌ از غرب‌ به‌ فلات‌ وارد مي‌شود. جلوگيري‌ مي‌كند.
منابع‌ آب‌

كوه‌هاي‌ كردستان‌ از دير زمان‌ به‌ عنوان‌ سرچشمه‌ چندين‌ رودخانه‌ بزرگ‌ مورد توجه‌ بوده‌ است‌ و رودخانه‌هاي‌ بزرگ‌ استان‌ مانند سفيدرود، قزل‌اوزن‌، زرينه‌ رود، خورخوره‌، سيروان‌، رودشور و... از اين‌ كوه‌ها سرچشمه‌ مي‌گيرند.
رودخانه‌ سفيدرود:

سفيدرود يا سپيدرود از كوه‌هاي‌ «سيسر» سرچشمه‌ مي‌گيرد، از آذربايجان‌ عبور مي‌كند و سپس‌ وارد شمال‌ كشور شده‌ و به‌ درياي‌ مازندران‌ مي‌ريزد.
رودخانه‌ زرينه‌رود:

اين‌ رودخانه‌ را در دوره‌ ايلخاني‌ «چغنو» مي‌ناميدند و پيش‌ از سال‌ 1320 شمسي‌ به‌ وسيله‌ فرهنگستان‌ به‌ «زرينه‌ رود» تغيير نام‌ داد. سرچشمه‌ اين‌ رود از كوه‌هاي‌ «چهل‌ چشمه‌» است‌ و پس‌ از پيوند با رودخانه‌هاي‌ «خورخوره‌» و «ساروق‌» و چند شاخه‌ ديگر به‌ درياچه‌ اروميه‌ مي‌ريزد. در متون‌ جغرافيا آمده‌ است‌: «آب‌ چغنو از كوه‌هاي‌ كردستان‌ به‌ حدود ده‌ سياه‌كوه‌ برمي‌خيزد و از ولايت‌ مراغه‌ گذشته‌ و به‌ آب‌ صانعي‌ رود و آب‌ نغنو در درياي‌ شور مي‌ريزد و طولش‌ بيست‌ فرسنگ‌ است‌».
رودخانه‌ خورخوره‌:

اين‌ رودخانه‌ از فلات‌ اوباتو و شمال‌ كوره‌ «چهل‌ چشمه‌» سرچشمه‌ گرفته‌ و از جنوب‌ به‌ شمال‌، به‌ موازات‌ حاشيه‌ شرقي‌ رودخانه‌ زرينه‌ رود جاري‌ است‌. اين‌ رودخانه‌ در آبادي‌ «گودرز» به‌ زرينه‌ رود مي‌پيوندد و به‌ درياچه‌ اروميه‌ جاري‌ مي‌شود. اين‌ رودخانه‌ در دوره‌ ايلخاني‌ «نغتو» خوانده‌ مي‌شد.

رودخانه‌ سيروان‌:

اين‌ رودخانه‌ از پيوستن‌ تمامي‌ آب‌هاي‌ بخش‌ جنوبي‌ غربي‌، غرب‌ و مركز استان‌ مانند رود قشلاق‌، گاوه‌رود و گردلان‌ تشكيل‌ شده‌ و رد منطقه‌ «اورامان‌» پس‌ از پيوستن‌ آب‌ «بل‌» وارد كرمانشاهان‌ مي‌شود و پس‌ از پيوستن‌ به‌ رودخانه‌ الوند (حلوان‌) با نام‌ «دياله‌» در خاك‌ عراق‌ به‌ دجله‌ مي‌ريزد رود دياله‌ در سده‌هاي‌ پيشين‌ «نهروان‌» خوانده‌ مي‌شد. منابع‌ تالريخي‌، سرچشمه‌ هر دو شاخه‌ اصلي‌ رود «نهروان‌» خوانده‌ مي‌شد. منابع‌ تاريخي‌، سرچشمه‌ هر دو شاخه‌ اصلي‌ رود نهروان‌ را كوه‌هاي‌ كردستان‌ دانسته‌اند و ناحيه‌اي‌ كه‌ رود سيروان‌ از آن‌ جاري‌ بوده‌ به‌ نام‌ «شيروان‌» خوانده‌اند.