آموزش مجازي زيورآلات سنتي كردستان

قسمت دوم

قسمت اول

چرخ دستی کوچک: برای حالت دادن به مفتول فلزی وورق بکار ميرود.

جوش يالحيم : لحيم از آلياژی نقره ومس وروی وقلع تهيه می گردد. نسبت ترکِيب بدين شکل است که در ازا هر واحد نقره پنج درصد واحد مس ومقدار اندکی روی وقلع اضافه کرده وهمه آنها را ذوب وپس از قالب گيری چرخ کشی کرده وبه صورت ورقه های نازکدر می آورند وسپس آنها را به شکل دلخواه برش داده وبرای لحيم استفاده می کنند .

نوشادر(N aHCO3  (  يا نمک: جهت جوش كاري قلع و آب کردن نقره وزدودن ناخالصيها بكار ميرود .

جوهر نمك يا اسيد نيتريک (HNO3 ( : جهت تميز كردن قطعات خبلي كثيف وذاغ آب دادن بكار ميرود.

اسيد سولفوريك)     :  ( H2SO4 همان تيزاب است كه جهت لايه برداري فلز وتميزوسفيدكردن محل جوش و از بين بردن اثرتنه کا و آبكاري برنج استفاده ميشود . اسيد سولفوريک در غلظتهاي متفاوت وجود دارد . برای رقيق کردن آن از آب استفاده میشود.

شوره قلمي يا نيترات پتاسيم (3kno ) : ترکيبی بی رنگو بلورين است که جهت تميز كردن وشوره كاري وقرمز کردن  طلاهای کم عيار  ونقره استفاده ميگردد.

بوره يا بوراکس يا استر اسيد بوريک (Na2B 4O7 ) : ملح سفيدوخشک وبلورين است که مزه قليايی دارد و مکمل شوره مي باشد وجهت جوش طلا ونقره وشيشه سازی بكار ميرود.

موم : جهت حديده كشي وباريك كردن مفتول فلزي و دندانه ،دندانه نشدن آن بكار ميرود.

مراحل ساخت زيورآلات:

برش وحالت دادن اوليه: ابتدا ورق يا مفتول را از جنس برنج يا مسي انتخاب كرده وآن را در اندازه مورد نظر برش ميدهيم . بعد براي اينكه نرم شود  آنرا حرارت ميدهيم  اين عمل باعث استفاده راحتتر مشود . با باد دادن سيمها را در طرح هاي دو لايه وسه لايه به آنها شكلهاي زيبايي بدهيم وبااستفاده از ميخ به آن حالت مي بخشيم

روش جوشكاري : در اين مرحله جوشها رادر اندازه هاي

مختلف از جنس (برنج ، مس ) انتخاب ميكنيم . قبل از اين

 كار جوش را زير دستگاه نورد قرار داده تاكاملا نازك شود و به وسيله قيچي آن را به قطعات ريز برش ميدهيم. وقتي كه محل اتصال مفتول و ورق را تعيين كرديم جوش را داخل آب تنه كاه ميگذاريم و بعد محل اتصال را جوش ميكنيم.

روش درست كردن آب  تنه كاه : ظرف كوچكي را تقريبا پر آب ميكنيم ويك چهارم ظرفيت ظرف را پودر تنه كاه ميريزيم  وآن را روي چراغ گاز حرارت ميدهيم  تاكاملا حل شود .ميزان حرارت بستگي به كوچكي و بزرگي و نازكي كار دارد، برای اين کار نيش شعله کش را عوض کرده و از نيش با حرارات کم یا زياد استفاده کرده و محل اتصال مفتول و ورق را آنقذر حرارت ميدهيم تاسرخ شود وجوش جمع شود و به شكل توپك كوچك در آيد . بعد براي روانتر شدن وبهتر جوش خوردن  مقدار كمي پودر تنه كاه را روي محل اتصال ميريزيم .بعد اين عمل ديگر اجزا نيز جوش ميكنيم.

آبكاري : در دو روش دست ودستگاه انجام ميشود . آبكاري برنجه فقط مخصوص فلز برنج است وبه وسيله اسيدسور لفوريك ( تيزاب سلطاني ) درست ميشود .كه ابتدا كار آماده شده را به تكه اي سيم مي بنديم وداخل محلول تيزاب به مدت حدودا پنج ثانيه قرار هدهيم و فورا آنرا بيرون آورده وداخل آب و بعد داخل خاك اره (آرد مشار ) مي گذاريم تا كاملا اجزا وسوراخهاي آن خشك شود . خاك اره باعث براق شدن كار ميشود .روش آبكار ي طلا و نقره: براي درست كردن آب نقره ويا طلا ابتدا فلزرا با اسيد سولفوريك را داخل يك بشر(ظرف آزمايشگاهي) حرارت ميدهيم تا تمام ناخالصيهاي فلز از بين رفته وكاملا پاك شود و بعد با آب سيانور به ازاي هر نيم ليتر آب مقطر يك مثقال سيانور ويك مثقال فلز ميگذاريم وبعد از اينكه با هم مخلوط شدند به مدت 24 ساعت نگه ميداريم تا كاملا مواد جذب هم شوند وبعد مورد استفاده قرارمي دهيم، براي آبكاري طلا وتقره ابتدا  آب نقره وطلا راداخل يك ظرف استيل ميريزيم و كمي گرم ميكنيم وبعد كار راداخل آن ميگذاريم و تكان ميدهيم تا كار كاملا آب بگيرد و بعد خارج كرده و برس كاري ميكنيم و يك بار ديگر كار را داخل آب نقره سرد ميگذاريم و تكان ميدهيم وبلافاصله در ميآوريم و داخل خاك اره ميگذاريم تا براق وخشك شود.

مرحله نگين كاري: بعد از آبكاري نوبت به نگين كاري ميرسد كه نگين را به وسيله چنگك باچسب به محل مورد چسب ميكنيم.  شيي آماده استفاده است .

مراحل ساخت چند نوع زيور آلات:

دكمه و دولاب (گيره جليقه):  ابتدا 6 سكه هم اندازه را وهم شكل را انتخاب كرده ،سه تاي آنرا براي طرح اصلي و سه تاي ديگر را براي پايه بكار ميبريم ، دور سه تا اصلي را مفتول سيمي زده وسپس آن را روي يك قطعه ورق كه تقريبا دو برابر سكه است ميگذاريم و ابتدا زير سكه را جوش كرده و سپس تزيين دور سكه را به وسيله حلقه هايي كه با همان ميخ اوليه تهيه شده است توپك درست كنيم براي اين كار حلقه هارا آنقدر حرارت داده تاذوب شود وجمع گردد وبه شكل توپك در آيد وسپس داخل حلقه ها ميگذاريم وبه اندازه كافي حرارت داده تابه هم جوش بخورند ووقتي كه توپكها به هم جوش خوردند دور حلقه ها وسكه ها را با قيچي برش ميزنيم و سپس جاهايي راكه  نميتوان با قيچي بزش برش داد با فرزيا سوهان  صاف مي كنيم واين مراحل رابراي هر كدام از سكه ها انجام مي دهيم . بعد يكي از سكه هاي  دور گرفته شده را با چهار حلقه معمولي جوش ميزنيم وبه يكي ديگر از حلقه ها دو عدد حلقه ودو عدد ماده وصل ميكنيم (نرو ماده براي باز وبسته كردن كار )وسكه آخري را با دو عدد حلفه وهر عدد نر ويك حلقه اضافي زير نرها براي وصل كردن زنجيرها جوش مي هيم كه جمعا 11تكه مفتول مختلف را به سكه ها جوش ردهايم ، سه سكه باقيمانده را فقط توسط يك حلقه تخت جوش مي زنيم ودر آخر كار زنجيرها را كه از قبل بافته ايم يا آماده كرده ايمرا وصل ميكنيم براي وصل كردن زنجيرها ابتدا 3 تكه زنجير هم اندازه را دولايه برش زده ووصل ميكنيم وسكه ها را نيز توسط حلقه هايي جوش زدهايم به آن وصل ميكنيم و يعد از آن دو تكه زنجير كه نصف زنجيرهاي سكه ميباشد را برش داده وبراي جاي آويزها (ياقوتهاي بين سكه ها ) به وسيله حلقه هايي به هم وصل ميكنيم ودر آخر هم كار را به روشي كه توضيح داده شد زير كاري ودر پايان آبكاري مي كنيم .

رعايت نکات بهداشتی وايمنی در حين کار:

 چون در ساخت زيورالات با مواد شيميایي زياد  سرو کار داريم. لذا برای پيشگيری از حادثه نکات زير ضروری است .

1-    فضای مورد استفاده (يا کارگاه ) بايد بزرگ وکافی باشد

2-    چون از مواد شيميايی استفاده ميگردد کارگاه بايد به تهويه قوی مجهز باشد که جريان هوا براحتی صورت گيرد .

3-    زرگرا ن بايد به ماسک / عينک / دستکش / چکمه / لباس کار مجهز باشند .

4-    هميشه قبل از کار وبعد ازپايان کاروسايل برقی وگازی کاملا بررسی وکنترل گردد.

5-    تعداد افراد متناسب با کار باشد که در حين کار ازدحامی ايجاد نگردد .

6-    دقت در استفاده از مواد شيميايی ووسايل گازی بسيار لازم است برهمين اساس فرد بايد با آسو دگي خاطر به کار بپردازد.